Poseidon (mythologie)

Samengesteld door Alain Melis
uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Een afbeelding van Poseidon met drietand op een Korinthische plaque (550–525 v.Chr., Penteskouphia, Louvre).

Poseidon is in de Griekse mythologie de god die heerst over de zee, de wateren en hun goden. Maar hij was ook een god van de paarden en - als 'Aard-Schudder' - van aardbevingen.

Oorsprong

Griekse goden

Olympische goden:

Het eerste deel van de naam Poseidon is de vocatief van het Griekse πόσις / pósis ('wettige echtgenoot') of Indo-Europese *pot- ('heer'): πόσει / pósei of πότει / pótei. Het tweede deel van zijn naam wordt door sommigen in verband gebracht met δᾶ / ('aarde') of -δᾶν / -dãn (cf. Zeus, 'god')[2].

In de overgeleverde Lineair B-kleitabletten komt de naam PO-SE-DA-O-NE ('Poseidon') vaker voor dan DI-U-JA (Zeus), wat erop lijkt te wijzen dat Poseidon in hoog aanzien stond bij de Myceners.

Poseidon stond al als 'Aard-Schudder' bekend - E-NE-SI-DA-O-NE - in Myceens Knossos, een machtige eigenschap als men weet dat aardbevingen de ineenstorting van de Minoïsche paleiscultuur hadden begeleid. Opmerkelijk is dat in de zeer zee-afhankelijke Myceense cultuur tot nog toe geen enkele band tussen Poseidon en de zee is teruggevonden. Dit doet vermoeden dat Poseidon in oorsprong een chtonische god (d.i. een god met betrekking tot de aarde) was, die pas later zijn gezag over de zee kreeg.

Dit blijkt ook uit de mythen. Poseidon werd geboren als zoon van Kronos en Rheia. Hij zou samen met zijn broers en zussen zijn verslonden door zijn vader, die deze terug uitbraakte toen zijn jongste zoon Zeus hem onttroonde. Volgens anderen, werd hij door Rhea, na zijn geboorte, onder een kudde lammeren verborgen en zijn moeder gaf voor te zijn bevallen van een jong paard, dat zij aan Kronos gaf om te verslinden.

Na de overwinning behaald op de Titanen en de vestiging van de heerschappij van Zeus, was bij de verdeling van de wereld door het lot aan Poseidon de zee toegedeeld[12]. Hij zou dus op een toevallige wijze met dat element in verbinding zijn gekomen.

Eredienst

De verering van de god Poseidon in Griekenland was zeer algemeen. Nagenoeg alle Griekse stammen en alle Griekse landschappen waren met Poseidon nauw verbonden : vb. Thessalië, Boeotië, Arkadië. Verder in de Peloponnesos, waar op de Isthmos, met zijne grote handelsstad Korinthe, de verering van de god, die alle goede gaven kon schenken, maar ook de grootste rampen kon berokkenen, een voorname plaats in het godsdienstig leven bekleedde. In de tempel van Poseidon op de Isthmos was ook het eerste schip te zien, dat ooit was gebouwd, de Argo. Daar wijdden de Grieken hem na hun roemrijke overwinningen op de Perzen, een kolossaal koperen beeld. In Troizen werd hij als koning vereerd en het zou daar geweest zijn dat hij Theseus, de latere koning van Athene, zou hebben verwekt.

Tempel van Poseidon in de Dorische kolonie Poseidonia.

Om het bezit van Athene had hij met de godin Pallas Athena gestreden, en al was hij ook door deze overwonnen, toch had hij de sporen van zijn verblijf achtergelaten. Nog wordt de plaats aan de voet van de Akropolis gewezen waar hij met zijn drietand op de aarde heeft geslagen.

Evenzeer was de dienst van de god verspreid in de Griekse koloniën. Zowel in de Ionische kolonies als in de Dorische koloniën werd hij vereerd.

De maand december, waarin de zee zich in haar meest onstuimige kracht openbaart, heette naar hem Poseideon.

Eigenschappen

Zilveren nomos of stater van Poseidonia met aan de voorzijde Poseidon die zijn drietand heft in zijn rechthand met een chlamys over zijn beide armen gedrapeerd en in de legende ΠΟΜ (= ΠΟΣ) en een incuse versie aan de keerzijde (ca. 530-500 v.Chr.). Bron: CNGCoins.

Poseidons woning ligt niet op de Olympus, waar hij wel toegang heeft[17], maar met zijn gade Amphitrite houdt hij zijn verblijf in zijn gouden paleis te Aigai, dat in de diepte van de zee is gelegen[18].

In de eerste plaats dient hierop te worden gewezen, dat Poseidon tot die goden behoort, die het vroegst hun betekenis van natuurgod hebben verloren. Reeds bij de oudste dichters komt hij voor als de beheerser van de zee, nergens als een personificatie van de zee zelf. Zijn macht is echter beperkt. Poseidon mist de verhevene en indrukwekkende kalmte en bezadigdheid van de beheerser van de hemel (de oppergod Zeus).

Wel is hij machtig en sterk, doch daarbij onstuimig als het element, waarover hij heerst. Als hij met zijn drietand, die hij altijd als teken van zijn waardigheid in de hand draagt, in de zee stoot, dan verheffen zich de golven op onstuimige wijze, verpletteren de schepen en overstromen wijd en zijd het land. Met diezelfde drietand kan hij rotsen splijten, aardbevingen verwekken en eilanden uit de zee doen opkomen. Daarentegen is ook één woord, ja één blik van hem voldoende om de hevigste storm te doen bedaren.

Tot zijn wezen behoort ook de strijd, die hij met andere godheden over het bezit van landstreken of steden voerde, zo met Pallas Athena over Athene (cf. supra) en Troizen, met Helios over Korinthe, met Hera over Argos. Een bewijs van zijn macht zijn ook de zeemonsters, die hij kan verwekken en die slechts door bloedige offers kunnen worden bevredigd.

Daartegenover staat, dat hij door zijn macht ook de beschermheer is van alle schippers en vissers. Deze bidden tot hem om een gelukkige vaart en een rijke visvangst en zij verzuimen niet hem bij het welslagen van hun pogingen offers te brengen. Ook de zeeoorlog stond onder zijn bestuur. Hij gaf de overwinning in de zeeslag.

Een tweede trek in het wezen van Poseidon is, dat hij de aarde schokt maar daarentegen haar ook met zijn krachtige armen vasthoudt en haar draagt. Alle aardbevingen werden dus aan hem toegeschreven en waar grote scheuren of spleten in de rotsen werden aangetroffen, waar steile klippen zich eensklaps in zee verhieven, daar meende men de sporen van de drietand van Poseidon te herkennen.

Maar Poseidon is ook de god, die vruchtbaarheid schenkt aan het land, die door de bronnen en rivieren, welke hij doet ontstaan, zegen verspreidt, ja soms bronnen schenkt, waarvan het water de zieken genezing kan aanbrengen. Wellicht moet men ook uit deze eigenschap het grote aantal kinderen verklaren, dat hem werd toegeschreven (cf. infra).

De schepping van het paard wordt hem toegeschreven, de paardenteelt, het paardrijden en alle daarmee verbonden ridderlijke oefeningen stonden onder zijn bescherming. Vooral de weidende paarden, de paardenkudden stonden onder de hoede van de god.

Het spreekt van zelf, dat de god, die in zulk een nauwe betrekking stond tot het paard, ook de god was van alle wedrennen, hetzij met paarden, hetzij met wagens. Alles wat daarmee verbonden was stond onder de hoede van Poseidon en het schijnt, dat op alle plaatsen, waar de god werd vereerd, op gezette tijden wedrennen ter zijne ere werden gehouden.

Zeethiasos voor het huwelijk van Poseidon en Amphitrite, die in een huwelijkswagen zitten getrokken door musicerende Tritons (detail van het zogenaamde 'altaar van Domitius Ahenobarbus', 2e helft 2e eeuw n. Chr.).

Amoureuze relaties
en kinderen

Bij zijn wettige echtgenote Amphitrite had hij een zoon en drie dochters: Triton, Rhode, Kymopolea en Benthesikyme.

Op geen plaats toch genoot Poseidon verering, of men wist te verhalen van vrouwen, hetzij dan van goddelijke of menselijke afkomst, die hem daar hun liefde hadden bewezen en hem kinderen hadden geschonken.

Attributen en symbolen

Indo-Grieks stenen palet met Poseidon in het midden (2e-1e eeuw v. Chr, uit Gandhara; Ancient Orient Museum, Tokio).

Poseidon werd ook in nauwe betrekking gebracht tot de dierenwereld. Het lievelingsdier van Poseidon is het paard, hetzij omdat het evenals de golven van de zee huppelt, en tevens evenals deze draagt, of wel omdat het, evenals de god zelf, behagen schept in de vochtige weiden.

Onder de dieren was hem verder de dolfijn geheiligd, zijn trouwe makker op zee, onder de bomen de den, waarvan de takken tot prijs dienden in de ter zijne ere gevierde wedstrijd en waarvan het hout het timmerhout is voor de schepen. Als offers werden bij zijn dienst gewoonlijk zwarte stieren geslacht, ook paarden, rammen en everzwijnen.


Marmeren kopie van een bronzen origineel van Lysippos, dat op de isthmus van Korinthe stond (Vaticaanse musea).

In de beeldende kunst

Zijn beelden hebben veel gelijkenis op die van Zeus. Een brede borst, lang afhangende lokken en schitterende ogen zijn zowel het kenmerk van de koning van de hemel als van de beheerser van de zee. Maar de kunstenaars gaven aan Poseidon hoekiger gelaatstrekken dan bij Zeus en enigszins verward hoofdhaar. De oudere kunst stelde hem gekleed voor; in latere tijd werd het ook bij Poseidon meer en meer gewoonte hem naakt af te beelden. Gewoonlijk heeft hij zijn drietand in handen en is hij vergezeld van een dolfijn. Dikwijls wordt hij ook afgebeeld, rijdende op een stier, op een paard of in een wagen, dikwijls ook door allerlei zeedieren omgeven. Nu eens zit hij op een troon, dan weer wordt hij - en dit is vooral het geval bij de kolossale beelden van deze god, die menigmaal bij havens en op voorgebergten werden aangetroffen - staand voorgesteld. Ook deze kolossale beelden kunnen in twee soorten worden gesplitst: vooreerst die, welke hem voorstelden met opgeheven drietand en aanduidden als de god van de stormachtige zee en de aardbevingen en anderzijds die beelden, waarbij hij, zijn ene been steunende op een rots, op de voorsteven van een schip of op een dolfijn in de verte staart, en de indruk maakt van de god, die met zelfbewuste macht de zee beheerst, het schip bestuurt en het in een veilige haven leidt.


In het Nationaal Archeologisch Museum van Athene staat het antieke, 2,09 m hoge bronzen standbeeld van de 'god uit de zee', vaak de 'Poseidon van Kaap Artemision' (gevonden aan het noordelijke punt van Euboea) genoemd. Ondertussen zijn sommige kunsthistorici van mening dat het eerder om een Zeusbeeld gaat, die een bliksembundel horizontaal in de lege, opgeheven hand droeg, aangezien Zeus de enige god was die dit atribuut had. Poseidon hield namelijk zijn drietand niet horizontaal in de antieke voorstelling.


De zogenaamde 'Poseidon van Kaap Artemision' (Nationaal Archeologisch Museum van Athene).

Externe link


Godheden, oerwezens en helden in de Griekse mythologie (zie ook: Stamboom van de Griekse goden)

Twaalf goden van het pantheon: Aphrodite - Phoebus Apollo - Athena - Ares - Artemis - Demeter - Hephaestus - Hera - Hermes - Hestia - Poseidon - Zeus

Andere goden: Aether - Dionysos - Erebus - Eros - Gaia - Hades - Hygieia - Kronos - Leto - Maia - Nyx - Persephone - Pontos - Uranus

Titanen: Crios - Hyperion - Iapetos - Koios - Kronos - Mnemosyne - Oceanus - Phoibe - Rheia - Thetys - Theia - Themis
Andere oerwezens: Centaur - Cycloop - Dryaden - Erinyen - Giganten - Minotaurus - Muzen

Sterfelijke helden of halfgoden: Achilles - Amazonen - Antiope - Asclepius - Daidalos - Herakles - Iasoon - Ikaros - Oidipous - Peleus - Penelopeia - Perseus - Sisyphos - Tantalus - Theseus


  Categorieën: Griekse god | Griekse mythologie

Kaap Soenion

Kaap Soenion (of ook wel Kaap Sounion of Sounio) is een 70 meter hoge steile rots die op 68 km van Athene, oprijst uit de Egeïsche Zee.

Grondplan van de tempel (de
zwarte delen staan nog overeind)

Op de rots staan de resten van de Poseidontempel (uit de 5e eeuw v.Chr.). Deze ruïnes hebben diverse Romantische dichters zoals Byron, Lamartine en Chateaubriand als inspiratiebron gediend.

Reeds in de prille Oudheid was het 'heilige Soenion' (Homerus, Odyssee III, 278) een belangrijk oriëntatiepunt voor de schepen die vanaf de nabije Cycladen de Golf van Egina binnenvoeren. Vondsten van Cycladische beeldjes en Myceense zegels bewijzen dat er reeds bewoning was in het 2e millennium v.Chr.

Zestien Dorische zuilen van het lokale grijs-geaderde marmer (6,10 m hoog, met een diameter van 1 m aan de basis) staan er nog overeind van de imposante tempel voor de wilde zeegod Poseidon, die hier in de periode tussen 444 en 440 v.Chr., op last van de Atheense leider Pericles, werd gebouwd en met grote waarschijnlijkheid wordt toegeschreven aan de architect die ook de Tempel van Hephaistus (ook wel Theseüm genoemd) op de Agora van Athene op zijn naam heeft staan. De huidige tempel moest een oorspronkelijk heiligdom uit de 6e eeuw vervangen, dat door de Perzen in 480 v.Chr. werd verwoest.

De zuilen maken een bijzonder slanke en elegante indruk, hebben slechts 16 i.p.v. de gebruikelijke 20 cannelures en doen in hun verhoudingen eerder Ionisch dan Dorisch aan. Er zijn ook nog delen van de anten¹) te zien. Op één van de pilaren heeft de Engelse filhelleen en romanticus Lord Byron zijn naam gekrast, toen hij hier in 1810 op bezoek kwam.

(Hij schreef ooit in zijn meesterwerk Don Juan:

     "Place me on Sunium's marbled steep,
Where the waves and I can only hear,
Our mutual murmurs sweep...
".)

Als men om de tempel heen loopt, merkt men duidelijk de wisselende dikte van de ondergrond waar het bouwwerk op rust (en dat ook reeds had gediend voor de archaïsche voorloper). De belangrijkste vondsten die men hier tijdens een restauratiecampagne in de 19e eeuw heeft gedaan, bevinden zich nu in het Nationaal Archeologisch Museum van Athene.

Op een iets lager gelegen plateau ziet men ook enkele schamele resten van een aan Athena gewijd heiligdom uit de 6e eeuw v.Chr..

De tempel van
Poseidon ...
Uitzicht vanop
Kaap Soenion ...
Dorische zuilen van
de Poseidontempel ...
Autograaf van Lord Byron
op de Poseidontempel

Meer foto's van de Poseidon tempel op Kaap Soenion.

¹) Ante (mv. anten) is een technische term uit de architectuur. Hij wordt gebruikt voor de vooruitspringende delen van de zijmuren van een Griekse/Romeinse tempel, die een voorgalerij of pronaos vormen. Zo'n tempel wordt antentempel genoemd. Wanneer de anten aan vóór- en achterzijde voorkomen, spreekt men van een dubbele antentempel.

Theseus

Theseus en de Minotaurus

Theseus is een figuur in de Griekse mythologie. Hij was de held van Athene en Attika. Zijn bekendste daad was het doden van de Minotaurus, half mens, half stier, op Kreta.

Theseus in de Griekse mythologie

Triton en Theseus (Louvre)

Theseus groeide op in Troezen, aan de oostkust van Peloponnesos. Zijn moeder, Aithra, wist niet wie zijn vader was. Ze had negen maanden geleden geslapen met Poseidon, de god van de zee, en met Aigeus, de koning van Athene. Aigeus zei tegen Aithra dat, mocht ze een zoon krijgen, ze hem goed moest opvoeden tot een sterk man. Hij zou zijn zwaard en sandalen onder een steen leggen. Als Theseus sterk genoeg was om de steen te kunnen optillen moest hij naar Athene komen.

Toen Theseus 16 werd kon hij de steen optillen en ging hij naar Athene. Op zijn weg kwam hij allerlei rovers tegen die hij van kant maakte met het zwaard van zijn vader. Ondertussen was Aigeus getrouwd met Medeia, een zieneres, en had een zoon gekregen die Medos heette. Toen Medeia Theseus zag wist ze dat, als ze niet snel iets deed, Theseus de troonopvolger zou worden in plaats van haar zoon Medos. Ze besloot hem een test te laten doen: Theseus moest de stier van Marathon vermoorden.

Dit lukte Theseus echter en toen hij terugkwam besloot Medeia hem tijdens het feestmaal te vergiftigen door hem gif te laten drinken. Voordat Theseus dronk sneed hij eerst het vlees met het zwaard van zijn vader. Toen Aigeus dit zag begreep hij wat er gaande was. Hij sloeg de beker uit de hand van Theseus, die net wilde gaan drinken.

Theseus vecht met de Minotaurus

Theseus vecht met de Minotaurus (Tuilerieën, Parijs)

Aigeus had echter nog één probleem. Koning Minos van Kreta dreigde met oorlog met Athene. Die kon alleen voorkomen worden zolang Athene jaarlijks 14 jongeren, 7 jongens en 7 meisjes, liet overvaren als voedsel voor de Minotaurus. Theseus was één van de 14 die de reis maakten. Zijn doel was om de Minotaurus te doden en de levens van de andere Atheense jongeren te redden. Hij werd op Kreta verliefd op Ariadne, de dochter van koning Minos. Ariadne wilde hem helpen en gaf hem de draad van Ariadne en een zwaard. Theseus doodde de Minotaurus en kon ontsnappen uit het labyrint.

Theseus nam Ariadne mee op de boot en samen met de andere Atheense jongens en meisjes voeren ze richting Athene. Ze stopten op het eiland Naxos en dansten daar een dans. Op de zevende dag beloofde Theseus alles aan Ariadne wat een getrouwde man en vrouw aan elkaar beloven. De volgende dag ging Theseus in alle vroegte weg zonder Ariadne. Ariadne was namelijk door Dionysos mee naar de hemel genomen. Theseus hoorde het roepen van Dionysos en werd toen vervloekt. Hierdoor vergat hij het witte zeil te hijsen. Theseus had namelijk vóór zijn reis met zijn vader afgesproken dat als hij het had overleefd met een wit zeil terug te komen. Nu voer hij met een zwart zeil. Toen Aegeus het schip met het zwarte zeil zag, dacht hij dat Theseus gestorven was. Hij liet zich in de zee vallen, vanaf de rotsen van Kaap Sounion, waarna hij overleed. (Vandaar de benaming : Aegeïsche Zee). Theseus werd daardoor koning van Athene.

Hoe Theseus aan zijn eind kwam? De koning van het eiland Skyros nodigde hem uit voor een wandeling. Tijdens die wandeling duwde hij Theseus van een rots in zee. Theseus verdronk in de zee van Poseidon. Mocht Poseidon zijn vader zijn, dan had hij hem in elk geval niet gered.

Copyright © v.z.w. Poseidon Leuven. Alle informatie op deze website mag slechts gebruikt worden mits voorafgaandelijke toestemming.